[search-in-place-form in_current_page="1"]

Llojet e provave

Predikim i së Premtes nga: Alban Fejza, Drejtues i Xhematit Online

Përmbledhje:

Në këtë predikim të së Premtes, Alban Fejza i shpjegon tri llojet e provave të pranuara në gjykatë dhe në Kuran (prova empirike, prova logjike dhe dy dëshmitarë të besueshëm) dhe i zbaton në njohjen e të dërguarve të Zotit.

Transkripti i videos:

Lavdi Zotit. Nuk ka zot tjetër përveç Zotit. Ka tri lloje provash që janë të pranueshme në gjykatë dhe të pranueshme sipas Kuranit. 1. Prova empirike 2. Prova logjike 3. Prova përmes dy dëshmitarëve të besueshëm të pavarur. Tani, më lejoni ta marr një shembull nga jeta e përditshme dhe t’ju tregoj si mund ta vërtetojmë të njëjtën gjë në tri mënyra të ndryshme me këto tri lloje të ndryshme provash. Le të themi se ka një kod të ri tatimor për pronat në qytet, dhe do t’i heqë taksat për çdo shtëpi që është më pak se 6 metra e lartë. Tani, je i emocionuar sepse mund të të kursejë shumë para për shumë vite, por nuk e di me siguri se shtëpia jote është më pak se 6 metra e lartë. Në atë rast, mënyra e parë për t’ia vërtetuar vetes se shtëpia jote është më pak se 6 metra e lartë është ta marrësh një metër shirit dhe ta matësh. Por le të themi se e ke me vete një nga ata metrat shirit të butë e të përkulshëm, dhe nuk do të qëndrojë drejt, nëse përpiqesh ta arrish majën e shtëpisë nga toka. Pra, të duhet një shkallë, e pastaj e lëshon metrin shirit nga maja poshtë deri në tokë, dhe në këtë mënyrë duke e shikuar metrin shirit, mund ta vërtetosh se shtëpia është më pak se gjashtë metra e lartë. Dhe kjo është provë empirike. “Empirike” do të thotë, “në praktikë”. Pra, e mate në praktikë.

Megjithatë, prova empirike nuk është gjithmonë mënyra më e dobishme për t’i vërtetuar gjërat. Po sikur të mos kesh shkallë? Po sikur të duhet ta matësh distancën nga toka deri te hëna? Shkalla jote dhe metri yt shirit do të ishin të padobishëm në atë rast. Pra, në rastet kur prova empirike nuk është shumë e dobishme, apo merr tepër kohë, apo është shumë e shtrenjtë, apo thjesht tepër jopraktike, kemi mënyra të tjera për ta vërtetuar të njëjtën gjë. Në rastin e shtëpisë, mund ta përdornim llojin e dytë të provës, që është prova logjike. Për shembull, logjikisht, nga gjeometria, e dimë se një trekëndësh kënddrejtë me dy këndet e tjera 45 gradë i ka dy brinjët e shkurtra me gjatësi të barabartë. Mund ta përdorim këtë logjikë, dhe ta mendojmë njërën anë të shtëpisë si njërën brinjë të trekëndëshit, dhe tokën e rrafshët si një brinjë tjetër të trekëndëshit, nëse toka është e rrafshët, e pastaj thjesht duhet të presim derisa dielli ta arrijë saktësisht 45 gradë lartësi në qiell, gjë që mund ta gjejmë në almanakët astronomikë online. Dhe sapo dielli t’i arrijë 45 gradë, thjesht e masim gjatësinë e hijes së shtëpisë në tokën e rrafshët, dhe ajo është e barabartë me lartësinë e shtëpisë. Dhe logjikisht, meqë hija ishte më pak se 6 metra e gjatë, mund të nxjerrim se shtëpia është gjithashtu më pak se 6 metra e lartë. Dhe ka shumë mënyra të tjera logjike përmes të cilave mund ta vërtetojmë lartësinë e shtëpisë. Megjithatë, ndonjëherë edhe prova logjike është tepër e rëndë, apo merr tepër kohë, veçanërisht kur duhet t’i vërtetojmë gjërat vazhdimisht. Në atë rast, nëse janë në dispozicion mund t’i vërtetojmë gjërat përmes dy dëshmitarëve. Për shembull, shkon dhe e merr projektin e shtëpisë, dhe e kontrollon aty në projekt sa e lartë ishte planifikuar të ishte shtëpia, dhe le të themi se thotë se është 5.5 metra e lartë. Tani, gjithë ajo që duhet të bësh është t’i pyesësh dy dëshmitarë që ishin të përfshirë në këtë të dëshmojnë se e ndërtuan shtëpinë sipas specifikimeve të projektit. E thërret njërin prej tyre në telefon, dhe e pyet: “A e ndoqe projektin saktësisht kur e ndërtove shtëpinë, veçanërisht sa i përket lartësisë?” Ai thotë: “Po”. E pastaj le të themi se ke qasje te inspektori shtetëror, dhe e thërret nëse e inspektoi shtëpinë pasi u ndërtua, dhe nëse i ndoqi të gjitha specifikimet e projektit. Dhe ai thotë “po”, dhe tani i ke dy dëshmitarë që të thanë se matja në projekt është e njëjtë me matjen e shtëpisë përfundimtare. Dhe, nëse projekti thotë se shtëpia është 5.5 metra e lartë, ke dy dëshmitarë që dëshmuan se shtëpia është 5.5 metra e lartë. Dhe kjo do të ishte e pranueshme në gjykatë si provë përmes dëshmitarëve, apo ndoshta dëshmitarëve ekspertë.

Dhe është gjithashtu një lloj prove që është e pranueshme sipas Kuranit, e cila përmendet në shumë strofa. Dhe meqë ra fjala, ka një strofë në Kuran që i vlerëson këto tri mënyra të vërtetimit të gjërave. Në strofën 17:36, Zoti na thotë se na ka dhënë shikimin, trurin, dhe dëgjimin, dhe jemi përgjegjës për përdorimin e tyre. Tani, e verifikojmë provën empirike përmes syve tanë, provën logjike përmes trurit tonë, dhe provën përmes dëshmitarëve me veshët tanë. Shih, të tria këto lloje provash janë lloje provash që rekomandohen në Kuran, sepse kemi sy, tru, dhe veshë për t’i verifikuar gjërat. Dhe secili nga këto tri lloje provash përdoret nga Zoti për t’i vërtetuar tre të dërguar të brezit tonë. Por më parë, para se t’ju tregoj për këtë, më lejoni t’ju jap tre shembuj të dërguarish nga e kaluara. Për shembull, mosbesimtarët e hodhën Abrahamin në zjarr, por e panë duke qëndruar brenda zjarrit dhe nuk u dogj. Kjo është provë empirike, sepse e shohin me sytë e tyre, por nuk e kuptojnë logjikisht çfarë po ndodh. Por, në rastin e Jozefit për shembull, kur ndodhi zia e bukës për 7 vjet, kjo nuk ishte provë empirike, sepse zitë e bukës ndodhin mjaft shpesh, dhe me sytë e tyre, nuk panë diçka të jashtëzakonshme, por fakti që Jozefi e parashikoi, vërteton logjikisht se Jozefi po thoshte të vërtetën, sepse askush nuk e di të ardhmen, përveç asaj që Zoti ia tregon një të dërguari. Tani, në rastin e Aaronit, Aaroni u vërtetua përmes dëshmitarëve. Pra, Moisiu ishte vërtetuar tashmë për shkak të provës empirike, mrekullive, dhe kur Moisiu u tha njerëzve se Aaroni është gjithashtu i dërguar, meqë e kishin përcaktuar tashmë se Moisiu ishte i dërguar, kjo do të thoshte se Moisiu nuk do t’i gënjente për Aaronin. Pra, dëshmia e Moisiut ishte provë e dërgesës së Aaronit. E njëjta gjë ndodhi me Isakun për shembull. Abrahami dëshmoi se Isaku ishte i dërguari i ardhshëm, dhe kaq. Abrahami nuk gënjeu, kështu që Isaku ishte i dërguari i ardhshëm. Pra, këto janë tri llojet e provave nga Kurani: Prova empirike, prova logjike, dhe prova përmes dëshmitarëve, dhe duke i përdorur këto tri lloje provash, Zoti i vërteton tre të dërguarit e sotëm. Dërgesa e Rashad Khalifës u vërtetua përmes provës empirike. Mund t’i shohësh dhe t’i numërosh numra të caktuar drejtpërdrejt nga Kurani, pa e kuptuar domosdoshmërisht logjikën, dhe statistikisht kjo e vërteton se Rashad Khalifa ishte i Dërguari i Besëlidhjes. Tani, dërgesa e Alban Fejzës vërtetohet përmes provës logjike. Pasi të lexosh strofat e Kuranit dhe atë që thonë për të Dërguarin Sqarues, logjikisht, mund të arrish në përfundimin se duhet të flasin për Alban Fejzën.

Meqë ra fjala, ka edhe provë empirike për dërgesën e Alban Fejzës, por nuk më pëlqen ta theksoj shumë sepse atëherë më bën të dukem si imitues. Qëllimi është të mësohet diçka e re ndërsa vërtetohet një i dërguar përmes një lloji tjetër prove, sepse përfundimisht kuptimi i së vërtetës dhe se ka më shumë se një mënyrë për të arritur te ajo e vërtetë është më i rëndësishëm sesa thjesht të jesh i fiksuar se kush është i dërguar dhe kush jo. Por, gjithsesi, dërgesa e Rashadit vërtetohet përmes provës empirike, dërgesa e Albanit vërtetohet përmes provës logjike, dhe i dërguari i ardhshëm vërtetohet përmes llojit të tretë të provës që është prova përmes dy dëshmitarëve të besueshëm. Ashtu si në rastin e Aaronit dhe Isakut, njerëzit e dinin se ishin të dërguar sepse të dërguarit e vërtetuar tashmë (Moisiu dhe Abrahami) ua treguan. Në të njëjtën mënyrë, meqë Albani është tashmë i vërtetuar, nëse ju tregon për të dërguarin e ardhshëm dhe kush është ai, kjo është provë për të. Kjo është provë përmes dëshmisë nga një person i vërtetuar tashmë. Dhe e di se të duhen dy dëshmitarë në vend të një për t’i vërtetuar gjërat përmes dëshmitarëve, por dëshmia e një të dërguari të vërtetuar është e barabartë me dëshminë e dy dëshmitarëve, sepse ai flet edhe në emër të Zotit. Dhe kjo është ide që përshkruhet edhe në Bibël. Kur e pyetën Jezusin në Bibël, si e dinë se ai është i dërguar i Zotit?

Ai tha, sepse unë dëshmoj për këtë. Ata thanë: “Por dëshmia jote nuk llogaritet, sepse je vetëm një person, dhe e dimë nga shkrimi se duhet të ketë dy dëshmitarë.” Dhe Jezusi u tha atyre se të qenët i dërguar do të thotë se flet për veten dhe për Zotin, dhe këta janë dy dëshmitarë. Pra, edhe Jezusi edhe Zoti dëshmuan për dërgesën e Jezusit, dhe kjo ishte e mjaftueshme sipas Biblës, sepse vërtetësia e Jezusit ishte vërtetuar tashmë përmes mrekullive. Gjithsesi, Kurani thotë të njëjtën gjë në strofën 13:43, ku thotë se Zoti mjafton si dëshmitar dhe ata që kanë dituri, dhe Albani si i dërguar është midis atyre që kanë dituri. Pra, njerëzit do të kenë dy dëshmitarë për të dërguarin e ardhshëm: Zotin dhe Albanin si person i ditur. Këta janë dy dëshmitarë. Pra, këto janë tri mënyrat për ta vërtetuar diçka. Megjithatë, dua ta theksoj një mënyrë të katërt të cilën e quaj alternativa të provës. Kjo ndodh kur ndonjë ngjarje e bën atë provë të caktuar të parëndësishme për t’u verifikuar, apo kur nuk ia vlen ta ndjekësh vërtetimin e diçkaje. Për shembull, nëse kthehemi te shembulli i asaj shtëpie kur e vërtetuam se është më pak se 6 metra e lartë që të kualifikohet për një zbritje tatimore. Tani, më lejoni t’ju tregoj alternativa për këtë që e bëjnë provën të parëndësishme.

Për shembull, le të themi se je ndonjë lloj biznesmeni ekscentrik me shumë para dhe pushtet, dhe mendon se shtëpia jote duhet të jetë më pak se 6 metra e lartë gjithsesi. Pra, nëse shtëpia është më pak se 6 metra e lartë apo jo nuk ka rëndësi për ty sepse mund ta bësh të jetë më pak se 6 metra e lartë gjithsesi, edhe nëse nuk është. U kërkon ndërtuesve ta ndryshojnë lartësinë e shtëpisë. U thua: “hiqeni një kat, dhe e di me siguri se kati i parë vetëm nuk do të jetë gjashtë metra i lartë. Nuk më pëlqen të ngjitem shkallëve gjithsesi” Dhe meqë e ke pushtetin dhe paratë, e detyrove shtëpinë të ishte aq e lartë sa doje, dhe nuk ka rëndësi sa e lartë ishte më parë. Faktet nuk kanë rëndësi kur e ke pushtetin dhe vullnetin për t’i ndryshuar. Pra, nëse ishte më pak se 6 metra apo jo, nuk ka më rëndësi, sepse me pushtetin tënd e detyrove të ishte më pak se 6 metra e lartë. Pra, kjo është alternativa e provës përmes pushtetit. Dhe ka edhe alternativën e provës përmes marrëveshjeve paraprake. Pra, le të themi se në rastin e shtëpisë, doje ta dije nëse është më pak se gjashtë metra e lartë. Dhe miku yt të thotë: “Sa e lartë është planifikuar të jetë në projekt?” “Është 5.5 metra, por nuk e di me siguri se e ndërtuan saktësisht si në projekt.” Dhe miku yt të thotë: “Atëherë nuk ka rëndësi, sepse komuna ka arritur një marrëveshje, një marrëveshje paraprake, se do ta mbledhin taksën bazuar në arkivat e tyre ku i kanë projektet e shtëpisë, dhe nuk do të dalin në terren për t’i matur shtëpitë.” Pra, në këtë rast, arritën një marrëveshje paraprake se si t’i qasen situatës, edhe nëse kjo përfundimisht nuk e vërteton lartësinë e shtëpisë, sepse ky nuk ishte qëllimi kryesor. Pra, alternativa e provës mund të ndodhë përmes pushtetit apo marrëveshjeve paraprake. Dhe kjo alternativë do të përdoret nga i dërguari i fundit, Mehdiu. Shih, sapo Mehdiu ta çlirojë Mekën dhe ta marrë kontrollin e Mekës dhe t’i dominojë njerëzit dhe rajonin, a ka vërtet rëndësi nëse mund ta vërtetojë veten? A kishte vërtet rëndësi nëse Davidi si mbret mund ta vërtetonte veten para nënshtetasve të tij? Duhej ta bënin atë që thoshte ai gjithsesi, pavarësisht nëse i besonin apo jo. Ai ishte mbreti. Sundonte me pushtet. Ata që e kanë pushtetin nuk kanë nevojë të vërtetojnë asgjë. Për shembull, nëse ke fëmijë, kur ishin foshnja, a ua vërtetove se qumështi është i mirë për ta para se t’ua jepje qumështin, apo thjesht ua dhe qumështin? Dhe nuk e panë të nevojshme të kërkonin provë, sepse ishte i shijshëm. Pra, në të njëjtën mënyrë, qytetarët në shtetin e Mehdiut do të ndihen mirë për mirëqenien e tyre, kështu që pse do të mundoheshin të kërkonin provë, kur gjërat po shkojnë siç duan ata të shkojnë?

Ata që nuk e kanë pushtetin janë ata që kanë nevojë t’i vërtetojnë gjërat, sepse janë ata që duan ndryshim. Barra e provës është mbi personin që po kërkon ndryshim. Ai që thotë se gjërat janë mirë siç janë, dhe askush nuk ka nevojë të ndryshojë asgjë, atëherë ai nuk ka nevojë të vërtetojë asgjë. Pra, i dërguari i fundit do të vërtetohet përmes pushtetit dhe dominimit të tij mbi Mekën. Dhe ju tregoj në një video tjetër se pushteti i tij është provë e dërgesës së tij sepse askush nuk mund ta çlirojë Mekën nga elita arabe e sotme, përveç nëse është vërtet Mehdiu, i dërguari i fundit. Kjo parashikohet në Kuran. Gjithashtu, para se ta dominojë Mekën, ai mund të zgjedhë t’i përdorë marrëveshjet paraprake si alternativa të provës. Për shembull, mund të dalë me një plan konkret dhe marrëveshje të shkruar e cila do ta kufizojë atë që mund të të kërkojë ty ta bësh, dhe atë që mund t’i kërkosh ti atij ta bëjë, dhe në atë rast thjesht arrin një marrëveshje si çdo marrëveshje normale biznesi, dhe meqë e di paraprakisht cili është roli i secilit, nuk ke nevojë ta vërtetosh dërgesën e një personi para se të hysh në një marrëdhënie me të. Megjithatë, sigurisht, do të ketë shumë njerëz që do të pohojnë se janë Mehdiu gjatë atyre kohëve, dhe kjo është arsyeja pse duhet ta marrësh vendimin tënd, jo bazuar në atë që të premtojnë për të ardhmen, sepse nuk e di të ardhmen, por bazuar në atë nëse ajo për të cilën po pajtohesh është gjëja e duhur kuranore për t’u bërë në të tashmen gjithsesi.

Dhe nëse e përdor atë logjikë, nuk mund të të mashtrojnë.