Përmbledhje:
Në këtë predikim të drejtpërdrejtë të së Premtes, Alban Fejza flet për realitetin gojor të Kuranit krahasuar me alfabetet e shkruara, çfarë do të thotë kjo për mrekullinë matematikore të 19, pse Kurani u ngjan sistemeve biologjike komplekse e jo kodeve të thjeshta, dhe si lidhet me këtë iniciali “Nun”.
Transkripti i videos:
Hyrja e predikimit
Lavdi Zotit. Nuk ka zot tjetër përveç Zotit.
Thjesht dua të bëj disa gjëra administrative: nëse dikush mund ta kontrollojë nëse është e mundur ta marrim përkthimin drejtpërdrejt menjëherë. Duhet të shkoni diku te titrat (CC) nëse janë aty. Provova të ndryshoj diçka që ta aktivizojmë, por nuk funksionoi. Nëse dikush mund të më informojë për këtë. Fannoli po thotë se nuk është në dispozicion. Edhe Faisali po konfirmon se titrat nuk janë në dispozicion. Nëse do Zoti, një ditë do të jemi në gjendje ta bëjmë këtë. Mendoj se ka një mënyrë ta bëj nëse përdor ndonjë program tjetër, por nuk dua të mësoj një program të ri vetëm për këtë.
Përditësime nga bashkësia dhe shënime personale
Ndoshta kam një temë të shkurtër. Pra, a ka dikush diçka për të ndarë? Po shoh mjaft njerëz që po shkruajnë. Thjesht do të pres pak.
Ndoshta ka rreth 10 sekonda vonesë midis videos dhe bisedës, sepse është e mundur vetëm kështu. Ndonjëherë duhet kohë derisa ta lexoj diçka e pastaj derisa ta dëgjoni. Vonesa nuk është qëllimisht, YouTube e ka kështu. Nuk është e mundur ndryshe.
- Trevori po thotë: “Edhe rreth një muaj para se gruaja ime të lindë.”
- Albani po thotë: « Urime Trevor që tani, jemi të ngazëllyer ta dëgjojmë. Ndoshta keni menduar për një emër për foshnjën ».
- Jadi po thotë: “Lavdi Zotit. Zoti e bëftë të lehtë dhe të suksesshme.”
- Trevori po thotë: “Elijah.”
- Albani po thotë: « Emri i foshnjës është Elijah. Mendoj se është emër djali. »
- Kapiteni po thotë: « Elhamdulil-lah. »
Më vjen mirë që po e përdorni bisedën në fakt më shpesh. Kam marrë disa mesazhe të tjera personalisht, edhe pse shumica e tyre mund të ishin dërguar këtu, sepse të tjerët do të donin ta dinin për çka flasim unë dhe ndonjë person tjetër.
Realiteti gojor i Kuranit kundrejt sistemeve “të rreme” të shkrimit
Më lejoni të zhytem në atë për të cilën dua të flas sot, atë që dua ta shtjelloj. Nuk do të jap njëfarë përgjigjeje përfundimtare, thjesht dua ta shtjelloj pak më shumë për inicialet kuranore.
Ka disa dyshime apo mosmarrëveshje apo kundërshtime midis grupeve të ndryshme të njerëzve se si duhet t’i numërojmë inicialet kuranore. Si duhet ta shkruajmë një inicial specifik, apo gjëra të tilla. Dhe kohët e fundit një nga nënshtruesit pyeti diçka për një nga inicialet kuranore: Iniciali N [68:1], nëse Rashadi e shkroi si një N apo dy N. Përgjigjja e thjeshtë është: nuk është e rëndësishme. Dua të zhytem më thellë pse nuk është e rëndësishme, pse nuk ka rëndësi, apo pse mund të shkruhet në të dy mënyrat.
Për ta kuptuar pse nuk ka rëndësi si shkruhen inicialet kuranore në Kuranin arabisht, ndoshta videoja më e mirë për të filluar është videoja që e publikova me titull: Shpjegimi i inicialeve kuranore, parashikimi i së ardhmes. Ideja është se gjuha arabe si gjuhë e folur është gjuhë shumë e pastër. Do të thoja se është gjuha më e mirë. Do të thoja se është më e afërta me gjuhën e përsosur sot. Por kur bëhet fjalë për mënyrën si e shkruajnë, është thjesht e bërë nga njeriu. Është thjesht e rreme. Pra, në të vërtetë nuk ka rëndësi. Nuk është vetëm mendimi im, ndoshta është mendimi i mjaft studiuesve të historisë, jo i dijetarëve fetarë. Kjo mund të tingëllojë pak e njëanshme, por në fakt nuk është.
Çka e kam fjalën me « e rreme »?
Dhe shumë gjuhë të tjera janë të rreme kur bëhet fjalë për shkrimin. Pra, në thelb, rreth kohës së Abrahamit, ishte një grup njerëzish të quajtur fenikasit. Jetonin aty ku është Libani sot. E zbuluan atë që sot e quajmë alfabet. Edhe sot quhet alfabeti fenikas. Dhe nuk është vetëm mendimi im, është mendimi i shkencëtarëve.
Dhe ajo që ndodhi pas kësaj është se ata fenikas që udhëtuan nga vendi ku është Libani sot përmes Mesdheut e përhapën me vete atë alfabet. Pra, e zbuluan alfabetin, dhe ai alfabet kishte kuptim. Çka e kam fjalën me kuptim? Si shkronja A, për shembull, « alif », do të thoshte ka, dhe ishte në formën e kokës së kaut me dy brirë. Sot e kemi kthyer përmbys, dhe prandaj « A »-ja latine e ka atë formë. Pra, ky është alfabeti origjinal. Kishte alfabete para këtij, por nuk kishin lidhje me asgjë reale. Për alfabetin kuneiform apo hieroglifet egjiptiane, mendoj se ishin thjesht alfabete të rreme, sepse nuk kishin lidhje me asgjë reale. Ky alfabet kishte lidhje me diçka reale, që ishte, le të themi, forma e kaut—ky është emri « alif », kjo është shkronja « A ». Pra, në atë gjuhë, « alif » do të thoshte ka.
Fenikasit udhëtuan përreth Mesdheut dhe e përhapën alfabetin. Nuk do të thoja se u zhdukën, sepse në Libanin e sotëm ka gjene nga ata njerëz. Ndoshta Libani i sotëm është gjysmë fenikas, gjysmë arab. Libanezët sot janë ndoshta gjysmë fenikas, gjysmë arabë, rreth kaq. Pra, nuk u zhdukën plotësisht, por u bënë më pak dominues, dhe pak a shumë e humbën pak.
Ai alfabet u mor nga grupe të tjera njerëzish, konkretisht grekët, të cilët janë menjëherë përtej detit. E morën atë alfabet dhe e ruajtën dhe e konservuan në pjesën më të madhe, jo 100%, por në pjesën më të madhe. Nuk e bënë qëllimisht. Thjesht kishin letërsi. Kishin filozofë që shkruanin, kishin demokraci ku ata mund të ndërvepronin, dhe meqë shumë më shumë njerëz shkruanin aty se kudo tjetër në tokë, u ruajt në greqisht.
Çka ndodhi me alfabetin fenikas kur udhëtoi në rajone të tjera?
U shtrembërua rëndë deri në atë pikë sa nuk i ngjan më asgjëje. Edhe alfabeti arab vjen nga ai alfabet, por nuk i ngjan asgjëje. Si « A »-ja nuk është më « A »; është thjesht një vijë. Ose « L »-ja është thjesht një vijë dhe një fund pjesërisht i përdredhur në fund. Çfarë lidhje ka me ndonjë gjë? Çfarë do të thotë shkronja « A »? A do të thotë « alif » ka në arabisht? Jo. Këto shkronja nuk kanë asnjë kuptim në gjuhën arabe. Po flas për shkrimin arab. Në thelb, i shtrembëruan shkronjat. I humbën deri në atë pikë sa tani thjesht mund t’i quajmë të rreme, sepse nuk kanë asnjë lidhje. Është thjesht një formë krejt e re, dhe pak a shumë të gjitha shkronjat janë kështu: një formë krejt e re, rëndë e shtrembëruar. Dhe historianët e dinë si u shtrembëruan gradualisht, por edhe kjo nuk është shumë e qartë, sepse janë kaq rëndë të shtrembëruara.
Meqë ra fjala, kur Zoti ia zbuloi shkrimin e shenjtë Moisiut, pak pasi fenikasit e kishin zbuluar alfabetin, Zoti e zbuloi shkrimin e shenjtë me shkrim. Siç e dimë, Zoti ia dha Moisiut Pllakat, dhe ato ishin tashmë të shkruara. Moisiu nuk kishte nevojë ta shkruante shkrimin e shenjtë; Pllakat ishin tashmë të shkruara. Ishte shkrim i shenjtë. U zbulua si shkrim i shenjtë, pastaj e lexuan. Dhe arsyeja pse u zbulua si shkrim i shenjtë është se ato shkronja ende nuk ishin ndryshuar mjaftueshëm. Pra, ishte ende brenda alfabetit origjinal të autorizuar të Zotit, le ta quajmë kështu. Dhe pse do ta autorizonte Zoti atë? Sepse ka kuptim. Kishte njëfarë realiteti në të. Ndoshta kishte të bënte me Abrahamin; ndoshta Abrahami ishte pjesë e grupit që e zbuloi. Nuk e kam idenë. Por ajo që po them është se ai është alfabeti i miratuar nga Zoti, i cili sot është më afër alfabetit anglez (latin). « A »-ja është A, « B »-ja është B, …
Natyrisht, mund të zgjedhim të shkruajmë në çfarëdo mënyre që duam; është në rregull. Megjithatë, vetëm njëri prej tyre pranohet si alfabeti i autorizuar, ashtu si vetëm një gjuhë e folur është gjuha më e afërt me mënyrën si i foli Zoti Moisiut, që është arabishtja e sotme. E di që nuk ishte saktësisht arabisht; ishte proto-arabisht, proto-hebraisht, proto-aramaisht, por ato gjuhë ishin të ngjashme në të kaluarën.
Kur Zoti ia zbuloi shkrimin e shenjtë Moisiut, e zbuloi me shkrim sepse kishte kuptim ta zbulonte me shkrim dhe të mos binte pre e falsitetit të askujt. Më lejoni t’ju jap një shembull: Le të themi se Zoti e quajti Abrahamin “Abraham”. Nëse përfundimisht të gjitha gjuhët shtrembërohen deri në atë pikë sa tani të gjithë vendosin ta quajnë Abrahamin “John”, Zoti prapë do ta quajë Abrahamin “Abraham”. Zoti nuk bie nën presionin shoqëror. Nuk përkulet nën presionin shoqëror deri në atë pikë sa t’i ndërrojë termat apo fjalët apo shkrimin sipas nesh. Jo, nëse ne e ndërrojmë, e humbim. Në thelb, e humbim atë lidhje.
Pra, prandaj pas Moisiut, Zoti nuk zbuloi më shkrime të shenjta me shkrim kur alfabeti u ndryshua. Arsyeja është se, nëse Zoti do t’ua zbulonte grekëve, ata nuk do t’i kishin fjalët e sakta, sepse greqishtja është gjuhë tjetër. Nëse Zoti do t’ua zbulonte hebrenjve apo arabëve me shkrim, si ia zbuloi Moisiut, ata nuk i kishin shkronjat e sakta. Pra, në çdo rast, nuk ishte më e përshtatshme të zbulohej shkrimi i shenjtë me shkrim. Dhe prandaj të gjitha shkrimet e shenjta pas Moisiut u zbuluan përmes fjalëve, në thelb me të folur, në formë gojore, pastaj njerëzit i shkruan.
Tani, ai shkrim është i bërë nga njeriu; është në rregull. Nuk po them se nuk duhet ta bënin, por është i bërë nga njeriu. Sapo ta pranojmë se është i bërë nga njeriu, atëherë mund ta shohim se njerëzit mund të kishin zgjedhur ta shkruanin në çfarëdo mënyre që donin. Në thelb, ajo që po them është se nëse sot zgjedh ta shkruaj Kuranin arabisht në një alfabet tjetër, le të themi në alfabetin anglez ku çdo shkronjë përfaqëson një tingull të caktuar, kjo do të ishte po aq e vlefshme sa ajo që e shkruan në arabisht 14 shekuj më parë. Ata vendosën ta shkruanin kështu. Në rregull, vendimi i tyre. Nuk po them se nuk duhej ta kishin bërë. Gjithë çka po them është se është i bërë nga njeriu. Është i rremë. Ai shkrim është i bërë nga njeriu. Prandaj, unë jam njeri. Ata janë njerëz. Të dy mund të zgjedhim si duam ta shkruajmë.
Ruajtja e “Përkujtuesit” mbi shkrimin njerëzor
Kjo do të thotë se është krejtësisht e parëndësishme si i shkruajmë disa iniciale, nëse e shkruajmë « N-u-n » me N të dyfishtë apo me një N. Ajo që ka rëndësi është që drejtshkrimi, shqiptimi, mënyra si e themi, të jetë i saktë, sepse kështu ia zbuloi Zoti Xhebrailit e pastaj Muhamedit. Pra, kjo është ajo që ka rëndësi. Nëse në Suren 68 ka një shkronjë që është « N-u-n », dhe kështu e thonë arabët, atëherë kjo është pjesa e ruajtur. Meqë ra fjala, prandaj Kurani thotë: « Ne e kemi zbuluar këtë përkujtues dhe do ta ruajmë.”» përkujtues do të thotë se është në mendje.
Zoti nuk garantoi kurrë se do ta ruajë shkrimin e shenjtë. Natyrisht, ka një shkrim origjinal të shkruar në qiell, por nga të gjithë librat që kemi sot, asnjëri prej tyre nuk është drejtpërdrejt nga Zoti. I vetmi Kuran që ka lidhje me origjinalin përmes Muhamedit është përmes mendjeve dhe zemrave të besimtarëve. Por ajo që po them është se Zoti garantoi se do ta ruajë përkujtuesin, që do të thotë atë që është në mendjen tonë, por nuk ka garantuar kurrë se do ta ruajë aspektin e shkruar.
Pra, mund ta ndryshoni. Mund të shkoni te çdo libër arab i shkrimit të shenjtë që e përfaqëson Kuranin dhe ta ndryshoni. Është përfaqësim, është përkthim i Kuranit. Prandaj ndoshta mënyra më e mirë për t’i quajtur është përkthim. A ka fare rëndësi si e shkruani përkthimin? Origjinali është ende origjinali. Dhe kjo është vërtet e rëndësishme për t’u kuptuar: se shkrimi nuk ka rëndësi.
Mund ta shkruajmë me shkronja latine. Mund ta shkruajmë tani. Si do ta shkruanim Nun? Pra, kështu supozohet ta themi Nun. Si do ta shkruanim Nun? Në anglisht, nëse dua, mund ta shkruaj edhe N-O-O-N si “noon”—si, e dini, koha e ditës (mesdita). Kjo është ende në rregull. N-O-O-N—kështu shkruhet; si shqiptohet? Nun. Nëse dua, mund ta shkruaj, nuk e di, në ndonjë mënyrë tjetër. Në arabisht, të dyja mënyrat lexohen si Nun. Nëse shkruan N, çfarëdo, N-U-N, është Nun. Nëse shkruan vetëm një N, është, sërish, Nun. Por le të vendosim cilën duhet ta bëjmë. Nuk kemi pse të vendosim; e gjitha është e rreme. E gjitha është e bërë nga njeriu. Është përfaqësim i Kuranit.
Çka e kam fjalën me « e rreme » apo « përfaqësim »?
Është si fotografia e një personi. Nuk është personi i vërtetë. Nëse dikush të bën një fotografi dhe e ndryshon, përdor filtra, a të ndryshon kjo ty? Jo, je ende ti origjinal. Ende nuk ke ndryshuar. Pra, teknikisht, të diskutosh nëse « N-u-n » duhet të shkruhet me dy N apo me një N është njësoj si të diskutosh nëse tani në videon time duhet ta rris ndriçimin, apo duhet t’i ndryshoj disa piksela, të përdor ndonjë lloj efektesh speciale. Videoja që po e shihni është përfaqësim i imi. Nuk jam unë i vërteti. Kjo nuk do të ndryshonte asgjë, dhe këta janë vetëm disa piksela. A duhet t’i bëj pikselat ku po tregoj pak më të errët? A do të ndryshonte kjo diçka? Jo, është thjesht fotografi. Është përfaqësim i bërë nga njeriu i gjësë së vërtetë reale.
Pra, siç mund ta shihni, nuk ka rëndësi. Mund ta shkruani në çfarëdo mënyre që doni, për sa kohë që ka një mënyrë për t’u treguar njerëzve se kjo është « N-u-n ». Nëse doni, mund ta shpikni plotësisht një alfabet të ri, për sa kohë që ka një mënyrë që njerëzit ta kuptojnë se ajo shkronja aty tingëllon si « N-u-n ». Për shembull, në Suren 68, kur e flisni, thoni « N-u-n ».
Rasti ku mund të ketë potencialisht rëndësi është kur bëhet fjalë për Mrekullinë matematikore të Kuranit, sepse atëherë, varësisht se si shkruajmë, mund të marrim një shumëfish të 19 ose të mos marrim një shumëfish të 19. Para se të hyjmë në këtë, le të pendohemi.
Pasojat për mrekullinë matematikore të 19
Lavdi Zotit. Nuk ka zot tjetër përveç Zotit.
Siç pajtohemi, nuk ka rëndësi si e shkruajmë Kuranin. Mund ta shkruajmë edhe me shkronja latine. Nuk ka rëndësi, sepse Kurani u zbulua si recitim. « Kuran » do të thotë recitim. Por varësisht se si e shkruajmë, mund të ketë disa pasoja. Mund t’i ketë, dhe mund të mos i ketë. Mund të ketë pasoja kur bëhet fjalë për Mrekullinë matematikore të Kuranit dhe çfarë do të thotë ajo. A do të thotë se Rashadi bëri gabim? A do të thotë se Rashadi nuk bëri gabim? Pra, aty mund të ketë pasojë, por mund edhe të mos ketë.
Para se të shkoj atje, së pari dua të them se një përfundim nuk do të thotë pasojë automatike. Zakonisht kur njerëzit shkruajnë studime, do të kenë hyrje, metoda, rezultate, përfundime. Dhe shumica e studimeve thjesht do ta lënë kështu me përfundime, sepse të gjithë e dinë se përfundimi ka një pasojë të caktuar, dhe kjo është në rregull. Por disa studime do të hyjnë në diskutimin e atij përfundimi apo pasoje; do të diskutojnë çfarë do të thotë ai përfundim, dhe si lidhet ai përfundim me dijen e mëparshme që kishim, dhe çfarë do të thotë ai përfundim për gjëra të tjera. Dhe gjithë çka dua të them këtu është: Le të mos nxitojmë me pasojat, sepse nëse e shkruajmë shkronjën « N-u-n » me një N, nuk është shumëfish i 19. Numri i përgjithshëm i shkronjës N në gjithë suren nuk është shumëfish i 19. Por nëse e shkruajmë me dy N, atëherë është shumëfish i 19.
Ajo që po them është: Le të mos nxitojmë me pasojat, sepse, nëse do Zoti, një ditë do të bëj një video sqaruese ku e rishikoj Mrekullinë matematikore të Kuranit, sepse Rashadi nuk na e tregoi kurrë metodën. Rashadi na tregoi çka numëroi, cilat ishin rezultatet, dhe cilat ishin pasojat edhe në hyrje, por nuk e shpjegoi kurrë metodën. Nuk e shpjegoi kurrë pse numëroi atë që numëroi. Pse ta numërosh shkronjën « N » apo pse ta numërosh Bismilën, apo pse ta numërosh emrin e Zotit. Intuitivisht e dimë pse. Por nuk ka metodë specifike; nuk e shpjegoi kurrë këtë. Dhe do t’ju them pse nuk e shpjegoi kurrë. Por ajo që po them është: Meqë ai nuk e shpjegoi kurrë, nëse do Zoti, do ta shpjegoj unë një ditë. Dhe kur ta shpjegoj këtë, atëherë do të shihni se nuk ka pse të ketë ndonjë pasojë për mënyrën si e numërojmë shkronjën « N ». Nuk ka pse të ketë ndonjë pasojë. Në thelb, nëse del se shkronja « N » nuk është shumëfish i 19 në Suren 68, ka arsye për këtë. Ka metodë për këtë. Dhe nëse del se shkronja « N » duhet të jetë shumëfish i 19 në atë sure, atëherë sërish ka arsye për këtë. Ka metodë për këtë. Nuk dua të hyj në hollësi sepse do të jetë një video specifike vetëm për këtë: Metoda se si i numërojmë gjërat matematikore në lidhje me mrekullinë matematikore.
Sot, thjesht dua të përdor një shembull për të treguar se nuk duhet të nxitojmë dhe të hyjmë në pasoja thjesht sepse kemi arritur në disa përfundime. Por më lejoni të shpjegoj diçka: Ka përgjithësisht një keqkuptim midis njerëzve në mënyrën si e kuptojnë Mrekullinë matematikore të Kuranit. Mrekullia matematikore e Kuranit është mrekulli; nuk është kod. Mjaft shpesh, njerëzit do të thonë: “Oh, kodi 19, kodi matematikor.” Jo, nuk ka kod. Është mrekulli. Dhe dallimi është se një kod duhet t’u bindet disa rregullave specifike, dhe bazuar në atë kod, mund ta nxjerrësh shkrimin e shenjtë. Por këtu po flasim për një mrekulli, e cila është përjashtim nga ajo që do të ndodhte nëse do të respektoheshin disa parime matematikore, nëse do të respektoheshin parimet statistikore. Pra, teknikisht është përjashtim e jo rregull kur bëhet fjalë për mrekullinë matematikore.
Sistemet komplekse: Pse Kurani i ngjan biologjisë, jo fizikës
Ndoshta mënyra më e mirë për ta kuptuar është nëse e shpjegoj me një shembull. Por para se të shkoj te shembulli, më lejoni thjesht të them se kur e studiojmë Kuranin, duhet t’u ngjajë më shumë studimeve që njerëzit i bëjnë në mjekësi dhe biologji, e jo studimeve që njerëzit i bëjnë në matematikë, apo në fizikë, apo në psikologji, apo në sport, e kështu me radhë; ato studime ku merremi vetëm me shkenca të thjeshta ekzakte. Janë ekzakte vetëm sepse janë shumë të thjeshta. Fizika, matematika dhe kimia janë të thjeshta. Njerëzit mendojnë se janë të vështira, por në të vërtetë janë të thjeshta. Kanë rregulla të thjeshta:
Ai rregull është gjithmonë i vërtetë. Është rregull i thjeshtë. E pastaj në disa shkenca, rregullat nuk janë fare të qarta. Por në biologji dhe mjekësi, përgjithësisht ka disa rregulla, por ka kaq shumë ndërlikime saqë ndonjëherë merr diçka që duket si përjashtime. Shtjellimi i Kuranit apo studimi i Kuranit u ngjan më shumë shkencave mjekësore, biologjisë dhe gjërave të tilla, se shkencave të tjera ekzakte. Arsyeja për këtë është se Kurani është gjëja më e ndërlikuar në Tokë. Gjëja më e ndërlikuar në Tokë pas Kuranit janë qeniet njerëzore. Pra, teknikisht, po merremi me sisteme që janë shumë të ndërlikuara, shumë të ndërthurura, shumë komplekse. Gjëja më komplekse në Tokë përveç Kuranit është qenia njerëzore.
Prandaj është vërtet e vështirë të dalësh me rregulla se çka bën tensioni i gjakut. A shkakton infarkt? A nuk shkakton? Te disa njerëz po, te disa njerëz jo. Por ka disa rregulla, mjekët i dinë ato rregulla, por asnjë mjek nuk mund të të garantojë se nëse bën një operacion zemre nuk do të kesh ndërlikime apo se nuk do të vdesësh; asnjë mjek nuk mund të ta garantojë këtë. Sepse për shumicën e rasteve që i studiuan, ku faktorë të tjerë nuk ndikojnë në atë situatë, mund ta parashikojnë një rezultat të caktuar, por jo gjithmonë, sepse ka faktorë të tjerë që ndikojnë. Nuk është se nuk ka rregull; ka rregull, por ka kaq shumë rregulla të tjera që ndikojnë në të, saqë duket sikur nuk është e qartë, ose të paktën ka shumë ndërveprime.
Pra, ajo që po them është se meqë Kurani është edhe më i ndërlikuar dhe më kompleks se qenia njerëzore, atëherë studimi i Kuranit duhet të ketë njëfarë ngjashmërie me studimin e biologjisë. Dhe në biologji, nuk kemi kurrë kod. Edhe ADN-ja, është pak a shumë si kod. Është sikur mund ta quajmë kodi i jetës, por a është vërtet? Kohët e fundit, shumë shkencëtarë kanë treguar se nuk është vetëm ADN-ja ajo që ndikon se si del një qenie njerëzore. Është rreth 50% gjenetikë dhe 50% mjedis (Natyra dhe Edukimi). Pra, nuk mund ta përcaktosh një gjë specifike ku mund t’i gjesh rregullat për gjithë biologjinë, për gjithë jetën, sepse është vërtet komplekse.
Në të njëjtën mënyrë, kur e studiojmë Kuranin, mund të vërejmë modele, por një thyerje e vogël e një modeli të caktuar nuk do të thotë se modeli nuk ekziston, ashtu si në biologji nuk do të thotë se modeli nuk ekziston. Për shembull, mund t’u them njerëzve se: “Oh, nëse ha më shumë, do të shtohesh në peshë.” Kjo është pak a shumë e vërtetë. Por nuk është gjithmonë kështu. Mund të hash më shumë dhe të stërvitesh më shumë; në atë rast, ndoshta nuk do të shtohesh në peshë. Mund të hash më shumë, por ndoshta je më i ri dhe ke metabolizëm më të shpejtë. Pra, në atë rast, mund të mos shtohesh në peshë. Ose mund të hash më shumë, por je më i madh apo më i gjatë, kështu që të duhet më shumë energji gjithsesi. Ose mund të hash më shumë dhe je më pak apo më shumë i stresuar. Pra, i dimë të gjitha këto si ndikojnë pak në peshë. Por ajo që po them është se thjesht sepse ka një parim që nëse ha më shumë do të shtohesh në peshë, kjo nuk do të thotë se gjithmonë do të jetë kështu, sepse ka kaq shumë rregulla të tjera dhe kaq shumë faktorë të tjerë.
Në të njëjtën mënyrë, thjesht sepse ka një parim që gjëra të caktuara që kanë rëndësi në Kuran duhet të jenë në shumëfisha të 19, kjo nuk do të thotë se gjithmonë duhet të jetë kështu. Megjithatë, nëse nuk është, ka arsye për këtë. Ka metodë për këtë, të cilën do ta shpjegoj një herë tjetër.
Analogjia e qenit të vërtetë dhe “qenit të rremë”: Dallimi i nënshkrimit hyjnor
Këtu dua ta paraqes me një shembull si e bëri Rashadi atë që bëri, dhe pse nuk duhet të nxitojmë me atë që bëri dhe të arrijmë në përfundime në të cilat ai nuk arriti kurrë. Ai mund të ketë nxituar me disa përfundime, por disa njerëz shkojnë përtej kësaj në disa përfundime të tjera që ai nuk i nxori kurrë. Më lejoni të shkoj drejtpërdrejt te shembulli:
Shembulli, natyrisht, duhet të jetë diçka biologjike, diçka e gjallë, sepse përndryshe çdo shembull tjetër do ta thjeshtonte tepër. Disa prej jush mund ta dinë se Kina dhe SHBA-ja kanë krijuar robotë kohët e fundit, dhe disa prej tyre i kanë krijuar në fakt si të gjallë. Ka një robot që duket si qen, një robot që duket si këlysh, disa prej tyre duken si njerëz. Por le ta marrim robotin që duket si qen. Imagjinoni sikur ta veshin me lesh qeni, lëkurë qeni e gjithë kjo. Imagjinoni sikur të duket saktësisht si qen, por është makinë. Por le ta imagjinojmë se nga jashtë duket saktësisht si qen.
E pastaj atë qen-makinë, atë qen jo të gjallë, apo le ta quajmë « qen i rremë ». E vendosin atë qen të rremë në një kafaz, e pastaj e vendosin një qen të vërtetë në një kafaz, e pastaj thonë se është shumë e rrezikshme të hysh në kafaz sepse qentë janë agresivë. Në atë rast shumica e njerëzve do të mendonin dhe do të thoshin: “Oh, është e pamundur ta dish cili është qeni i vërtetë dhe cili është qeni i rremë,”. Le të themi se të dy lehin dhe të dy duken njësoj.
Dhe Rashadi është thjesht si një fëmijë që zbulon si ta dallojë. Si mund ta dallojmë se ai qen në atë kafaz është qeni i vërtetë, dhe ky qen në kafazin tjetër është qen i rremë? Si do ta dallonim? Si do ta dinim? Imagjinoni sikur Rashadi thjesht mori një copë mish dhe e hodhi; njëri nga qentë e hëngri, qeni tjetër nuk e hëngri. Ai thotë: “Oh, prit pak. Ai duhet të jetë qeni i vërtetë, ai që e hëngri mishin, ai që e hëngri ushqimin.” Pra, ka njëfarë modeli aty, njëfarë rregulli. Pra, e vendosëm një rregull: qeni i vërtetë ha, qeni i rremë nuk ha.
Dhe kjo është në njëfarë mënyre edhe në Kuran; nuk është saktësisht kështu, por në Kuran ka rastin kur engjëjt shkojnë te Abrahami për t’i treguar një lajm të mirë. Ajo që ndodh është se Abrahami e vëren se nuk janë qenie njerëzore kur nuk hanë. Përgatit një viç që të hanë si mysafirë, dhe ata nuk e prekin ushqimin. Nuk hanë. Ai mendon: “Oh, prit pak, ndoshta nuk janë qenie njerëzore. Pse? Sepse nuk po hanë.” Pra, ka ngjashmëri aty.
Ajo që po them është se ka një mënyrë dhe një metodë përmes së cilës mund ta dallonim cili është qeni i vërtetë në kafaz. Nuk mund t’i prekim sepse janë në kafaz, dhe na thanë se është e rrezikshme. Pra, ka një mënyrë për ta dalluar cili qen është qeni i vërtetë dhe cili qen është qeni i rremë. Në të njëjtën mënyrë, Mrekullia matematikore mund të na tregojë cili libër është i vërtetë nga Zoti dhe cilët libra të tjerë janë të rremë, që do të thotë të bërë nga njeriu.
Pra, mund ta dallojmë ndryshimin midis gjërave të bëra nga njeriu dhe gjërave që i krijoi Zoti. Në këtë rast, nëse i vendos në kafaz, testi që do të duhej ta bëje është t’u hedhësh ushqim, dhe cilido qen që e ha ushqimin, ai është qeni i vërtetë.
Si lidhen shkronjat iniciale “N-u-n” me gjithë këtë?
Lidhen, sepse tani nuk duhet të nxitojmë dhe të themi: “Prit pak, ky qen e ha ushqimin. Qeni tjetër nuk e ha ushqimin.” Pastaj hedhim një domate: “Oh, ky qen e hëngri domaten, qeni tjetër nuk e hëngri domaten.” Pastaj hedhim sallatë jeshile. A do ta hajë qeni sallatën jeshile? Ndoshta jo; nuk i pëlqen. Tani ka një përjashtim nga rregulli. Ka disa ushqime që qeni nuk do t’i hajë. Pra, parimi ynë që e krijuam nuk funksionon plotësisht për raste të caktuara, sepse qenve nuk u pëlqen sallata. Nëse do të ishte majmun, mendoj se një majmun ndoshta do ta hante sallatën.
Tani, dikush mund të thotë: “Oh, pra tani kemi një rregull të ri: qeni nuk e ha sallatën.” Dhe edhe ai rregull është i nxituar, sepse nëse e përziejmë sallatën me pak vaj, ndoshta qeni do ta hajë sallatën për shkak të vajit. Pra, është e ndërlikuar sepse është sistem i gjallë, është sistem biologjik, dhe ka kaq shumë parime në të.
Megjithatë, thjesht sepse qeni nuk e hëngri sallatën, kjo nuk do të thotë se nuk e vërtetuam se ky është qeni i vërtetë dhe ai është qeni i rremë. Sepse e vendosëm mishin, e vendosëm një domate, ndoshta e vendosëm një mollë, ndoshta hodhëm një peshk, apo çfarëdo që mund të hidhnim, dhe e vërtetuam se përgjithësisht kjo krijesë do ta hajë ushqimin dhe ajo krijesë nuk do ta hajë ushqimin.
Mund të ketë disa përjashtime. Ndoshta kjo krijesë nuk e ha sallatën. Ndoshta “N-u-n” në Kuran nuk duhet të jetë shumëfish i 19. Ndoshta është si shembulli i sallatës. Dhe, nëse do Zoti, do ta shpjegoj njësoj si me qenin. Meqë ai nuk e ha sallatën, së pari e kupton se ka krijesa që i quajnë mishngrënëse, që do të thotë se hanë vetëm mish. Ka krijesa që nuk hanë mish; qentë pak a shumë hanë kryesisht mish. Por ajo që po them është se do të duhej ta shpjegonim se ka krijesa të ndryshme, dhe disa prej tyre e preferojnë mishin më shumë se ushqimet e tjera, dhe ky në veçanti e preferon mishin. Nuk i pëlqejnë sallatat.
Sapo ta shpjegosh metodën: Ka dallime, por në përgjithësi të gjitha krijesat kanë njëfarë ushqimi; atëherë e kupton se mund ta dallosh ndryshimin midis një qeni dhe një qeni të rremë. Ashtu si Mrekullia matematikore mund të na ndihmojë ta dallojmë ndryshimin midis një libri të rremë dhe një libri që u zbulua nga Zoti.
Anashkalimi i ndërlikimeve të vogla në provën më të madhe
Megjithatë, thjesht sepse ka disa hollësi të vogla që nuk duket se përputhen, kjo nuk e ndryshon faktin se e kemi vërtetuar se Kurani është nga Zoti. Ashtu si me qenin, nëse e hedh sallatën, nuk do të thotë se nuk është qeni i vërtetë sepse nuk e hëngri sallatën. Është thjesht përjashtim; qentë nuk hanë sallatë.
Pra, ky është përfundimi: qentë nuk hanë sallatë. Përfundimi këtu është: “Nëse e shkruajmë ‘N-u-n’ me një N në vend të dy N, nuk do të jetë shumëfish i 19.” Por duhet ta dimë pse. Nëse do Zoti, do ta shpjegoj pse: nëse nuk është apo nëse është shumëfish i 19, pse është? As nuk do të hyj në këtë sot, nëse duhet të jetë apo jo, sepse do ta shpjegoj metodën për pak a shumë të gjitha gjërat e tjera dhe si t’i numërojmë.
Ajo që po them është se duhet ta kuptojmë Mrekullinë matematikore si provë se Kurani është nga Zoti, por si provë që do ta përdorje për një sistem biologjik, sepse Kurani është sistem i ndërlikuar ashtu si krijesat e gjalla, më i ndërlikuar se një qenie njerëzore. Pra, në një sistem të ndërlikuar, gjithmonë do të kesh gjëra që duken si përjashtime. Në të vërtetë nuk janë përjashtime; ato që janë, janë rregulla të tjera që nuk i dije më parë, parime të tjera që kur i kombinon çojnë në një rezultat tjetër. Pra, thjesht mbajeni mend atë shembull.
Naiviteti i nxjerrjes në pah të hollësive të pashpjeguara
Derisa ta kesh përgjigjen pse qentë nuk hanë sallatë, është pak e padobishme ta nxjerrësh në pah. Le të themi se njëri prej jush është shkencëtar—dhe e fton fëmijën tënd në atë prezantim dhe thua: “Oh, e kam zbuluar si ta dalloj një qen të vërtetë nga një qen i rremë.” Dhe e merr fëmijën me vete në atë prezantim ku më në fund po e prezanton si ta dallosh një qen të rremë nga një qen i vërtetë. Pra, atëherë shkon, thua: “Në rregull, do ta tregoj si bëhet.” Atë ditë ke një sallatë me pulë, dhe ke pak peshk dhe pak mish, dhe e vendos para të dy qenve. Njëri prej tyre e ha pulën dhe salcën në sallatë, por e lë pak sallatë. Imagjino sikur fëmija yt të thotë: “Hej babi, nuk e hëngri sallatën!” Si do të ndihmonte kjo në ndonjë gjë? Thjesht do të tregonte diçka që nuk e përgënjeshtron domosdoshmërisht teorinë tënde; gjithë çka do të bëjë është të shkaktojë njëfarë konfuzioni apo dyshimi.
Tani, nëse fëmija e dinte tashmë pse qeni nuk e ha sallatën, nëse fëmija do të thoshte: “Oh babi, nuk e ha sallatën, por qentë nuk hanë sallatë” është në rregull. Nëse do të ishte majmun, ndoshta do ta hante sallatën. Në atë rast, është më pak naive. Por është pak naive t’i sjellësh këto çështje përveç nëse ke shpjegim, sepse shumica e njerëzve në botë as nuk kanë dëgjuar për Mrekullinë matematikore. Të hysh në ato hollësi në të vërtetë nuk është e dobishme, sepse është si ai fëmijë që e nxjerr në pah qenin që nuk e hëngri sallatën. Tani, disa njerëz kanë dyshime dhe do të thonë: “Oh, ndoshta ai është i rremi sepse nuk e hëngri sallatën.” E dimë që qeni nuk do ta hajë sallatën, por mund ta hajë nëse e përzien me diçka tjetër.
Pra, kjo është ajo që bëri Rashadi. Rashadi thjesht i hodhi gjithçka qenit pa ndonjë metodë specifike: “Në rregull, do të hedh mish. Do të hedh sallatë. Do të hedh këtë.” Dhe ndonjëherë mund të ketë hedhur sallatë të përzier me djathë apo diçka, dhe qeni ndoshta e hëngri sallatën. Pra, Rashadi thjesht e vendosi te përfundimet. Por ndoshta nuk është saktësisht kështu. Me djathë qeni do ta hajë sallatën, por pa djathë, mund të mos e hajë sallatën.
Ajo që po them është se Rashadi ishte thjesht si një fëmijë që për herë të parë zbuloi se duhet t’i hedhësh ushqim qenit që ta dish cili është i vërteti. Megjithatë, nuk e dinte saktësisht cilin ushqim do ta hanë qentë dhe cilin ushqim nuk do ta hanë qentë. Kjo është puna ime. Ai nuk e dinte saktësisht, kështu që thjesht i hodhi gjithçka. Provoi çdo llogaritje: “Oh, le ta kontrollojmë këtë dhe le ta kontrollojmë atë. Le ta kontrollojmë nëse kjo është shumëfish i 19. Le ta kontrollojmë nëse ajo është shumëfish i 19.” Provoi çdo gjë që i shkonte ndër mend, thjesht e numëroi. Nëse ishte shumëfish i 19, e paraqiste. Nëse nuk ishte, nuk e paraqiste.
Tani, kjo nuk do të thotë se po përpiqej ta falsifikonte, sepse e zbuloi parimin. Parimi është se qeni i vërtetë do ta hajë ushqimin, dhe qeni i rremë nuk do ta hajë ushqimin. Parimi është ende aty. Ka disa ndërlikime dhe disa hollësi ku ai mund t’i ketë “hedhur qenit sallatë”, ose ndoshta arriti në përfundim të gabuar për një hollësi të vogël. Pra, le të themi se e hodhi sallatën, qeni nuk e hëngri, dhe ai tha: “Jo, mendoj se qeni e ha sallatën, por sot ndoshta është i sëmurë.” Ndoshta ky është rasti me shkronjat iniciale “N-u-n”; mund të themi: “Po, qeni do ta hajë sallatën” por më vonë: “Mendoj se është i sëmurë, sepse deri tani çdo ushqim që ia kam hedhur qenit, qeni e ka ngrënë.”
Le të mos hidhemi në pasoja se çfarë do të thotë apo çfarë nënkupton nëse i shkruajmë shkronjat iniciale “N-u-n” me një N apo me dy N dhe çfarë do të thotë për Mrekullinë matematikore. Parimi është vërtetuar: Qeni i vërtetë e ha ushqimin; qeni i rremë nuk e ha ushqimin. Kurani si shkrimi i shenjtë i Zotit e ka një Mrekulli matematikore të bazuar në kodin 19 në të, dhe librat e tjerë nuk e kanë. Megjithatë, ka disa hollësi aty. Ashtu si disa qen nuk hanë sallatë; disa gjëra në Kuran nuk duhet të jenë shumëfisha të 19, por duhet të ketë arsye.
Sidoqoftë, nëse do Zoti, do ta shpjegoj pse një inicial i caktuar nuk duhet të jetë shumëfish i 19 dhe pse një inicial tjetër duhet të jetë. Do ta shpjegoj këtë, nëse do Zoti, në të ardhmen, por mos e prisni në të ardhmen e afërt. E di tashmë përgjigjen, por nuk mendoj se është vërtet aq e rëndësishme. Ajo që është e rëndësishme në këtë fazë është që të gjithë ta dinë se ka një parim aty dhe se ka një Mrekulli matematikore. Hollësitë nuk kanë aq shumë rëndësi.
Analogjia e shpatave dhe e gurëve: Modelet e gjera kundrejt hollësive të vogla
Më lejoni ta marr një shembull tjetër vetëm për t’u siguruar që e kuptojmë.
Le të themi se ne si shkencëtarë kemi vërtetuar se disa objekte që kanë formën e shpatave u bënë nga njerëzit, dhe objekte të tjera, le të themi gurë, nuk u bënë nga njerëzit. Shkencëtari prezanton dhe thotë: “Oh shikoni, kjo është shpatë. Si e dimë se e bëri një njeri? Sepse është vërtet e mprehtë, është e shndritshme, dhe ka qëllim.” Le të themi se zbulojnë në ndonjë vend të lashtë se ky objekt i gjatë, ky lloj guri është gur i pastruar (metalet janë si gurë të pastruar), duket qartë se e bëri një njeri. Dhe ky gur tjetër, që duket pak si shpatë por jo saktësisht, është thjesht si trekëndësh apo çfarëdo, ndoshta nuk është i bërë nga njeriu.
Shkencëtari e prezanton këtë, e pastaj thekson: “Shikoni sa gjenialë ishin njerëzit; madje e bënë shpatën me dy tehe. Disa shpata kanë dy tehe. Mund të presë në këtë anë dhe në anën tjetër gjithashtu.” Shkencëtari shkon ta prezantojë atë përfundim, atë zbulim, dhe sërish e merr fëmijën me vete. Njëra nga shpatat nuk ka dy tehe; njëra nga shpatat ka vetëm një teh. Shkencëtari prezanton gjithçka dhe thotë: “Kështu e dimë se këto janë shpata. Njerëzit i bënë këto, dhe këta gurë të tjerë nuk janë të bërë nga njeriu.” Ai prezanton gjithçka, e pastaj në fund, ai fëmijë thotë: “Po babi, por kjo shpatë ka vetëm një teh! Dhe të dëgjova të thuash se shpatat kanë dy tehe dhe kishin qëllim.”
Kjo nuk e rrëzon atë që u përfundua. Është thjesht një hollësi që nuk ka shumë rëndësi për përfundimin kryesor, sepse disa shpata në fakt kanë vetëm një teh. Nuk e di pse; ndoshta ka njëfarë shkence të thellë pse disa shpata kanë dy tehe dhe të tjerat kanë një. Pse disa shoqëri do t’i ndërtonin ndryshe? Po e marr me mend se sepse nuk donin ta lëndonin veten; nëse ka dy tehe, nëse godasin diçka, do të kërcejë mbrapsht, do t’i godasë ata, dhe mund t’i presë. Ndoshta kjo është arsyeja. Por ndoshta njerëz të tjerë menduan: “Oh, jam vërtet i zoti në këtë, kështu që nuk mendoj se do të kërcejë mbrapsht, prandaj do t’i bëj të dy tehet të mprehta.”
Nxjerrja në pah e kësaj në një studim ku po përpiqemi të dallojmë midis shpatave dhe gurëve nuk ndihmon. Ndihmon vetëm pasi të gjithë janë pajtuar se shpatat janë shpata, dhe tani po i studiojmë hollësitë e shpatave. Atëherë ndihmon. Por edhe atëherë, ndihmon vetëm kur e sjell përfundimin bashkë me pyetjen; përndryshe, nuk ndihmon. Nuk po them se nuk duhet ta diskutojmë këtë. E hapa këtë për diskutim, kjo është në rregull. Por nuk ndihmon përveç nëse e japim metodën dhe e japim arsyen. Të nënkuptosh se këto hollësi në njëfarë mënyre nuk e vërtetojnë përfundimin e mëparshëm për Mrekullinë matematikore është gabim. Mund ta përcaktojmë dallimin midis shpatave dhe gurëve, dhe qenit të rremë dhe qenit të vërtetë. Mund ta dimë dallimin, dhe njerëzit e njohin.
Pjekuria shpirtërore dhe njohja e së vërtetës thelbësore
Kurani thotë se besimtarët e njohin të vërtetën ashtu siç i njohin fëmijët e tyre. E njohim këtë bazuar në shumë faktorë të vegjël të ndryshëm. E dimë si u duken sytë. Si do t’i njihte dikush fëmijët e vet? Do të thotë: “Oh, sytë janë kështu, hunda është kështu, vetullat janë kështu.”
Shumë prej jush mund t’i keni parë ato video online ku babai e rruan mjekrën për herë të parë dhe shfaqet para foshnjës së tij apo fëmijës shumë të vogël. Zakonisht, fëmijët fillojnë të qajnë sepse nuk e njohin babain e tyre. Për fëmijët, gjithë çka duhet të bësh është ta presësh mjekrën. Je ende e njëjta qenie njerëzore, thjesht e pre mjekrën, e ndryshove pak, dhe ata mendojnë se je person tjetër. Fillojnë të qajnë sepse nuk të njohin; mendojnë: “Oh, kjo është kaq ndryshe.” Ngatërrohen sepse janë fëmijë naivë.
Ajo që po them është se, edhe në këtë rast, e njohim të vërtetën se Kurani është i vërtetë bazuar në shumë hollësi të vogla, dhe ndryshimi i një hollësie të vogël, të imët, nuk ka rëndësi. Por nëse dikush është shpirtërisht fëmijë, do të ngatërrohet; do të thotë: “Oh prit pak, a është e njëjta? A nuk është?” Por nëse dikush është shpirtërisht i rritur, ka qenë nënshtrues për një kohë të gjatë, është rritur, dhe e ka kuptuar çka është e rëndësishme dhe çka nuk është e rëndësishme, thjesht ndryshimi i një hollësie të vogël nuk do ta ngatërrojë. Në predikimin e fundit të së Premtes, i kisha prerë flokët. Nëse disa prej jush do të ishin shumë të vegjël, mund të mendonit: “Oh, a është Albani? A nuk është?” Por shumica prej jush më njohën. Mendoj se Jadi më njohu. Ai është si: “Oh, dukesh mirë.” Faleminderit Jad që e the këtë. Pra, Jadi e njohu se është i njëjti Alban, thjesht i preu flokët.
Ajo që po them është se thjesht po sillemi shpirtërisht si fëmijë kur përqendrohemi tepër në ato hollësi, përveç nëse i japim edhe arsyet; atëherë është ndryshe. Pavarësisht kësaj, është mirë që folëm për këtë temë. Megjithatë, meqë nuk është aq e rëndësishme, nëse do Zoti, nuk do të jap vetëm shembuj; në fakt do t’i jap hollësitë dhe metodën se si i bëjmë numërimet në lidhje me Mrekullinë matematikore në një video të ardhshme. Por nuk mendoj se është aq e rëndësishme, kështu që do ta lë për një të ardhme më të largët, nëse do Zoti.
Nuk mendoj se duhet të kalojmë te pyetjet, sepse është pothuajse një orë.
Për ata që duhet ta bëjnë Lutjen e Kontaktit, bëjeni Lutjen e Kontaktit.
Predikim i së Premtes nga: Alban Fejza, Drejtues i Xhematit Online